Chianti jest czerwonym winem wytrawnym apelacji DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita) wywodzącym się z Toskanii. Chianti reprezentuje nie tylko nazwę apelacji, ale także historyczny region Włoch, wraz z jego kulturą, tradycjami oraz gospodarką.

Historia Chianti

Pochodzenie nazwy Chianti jest niejednoznaczne. Według niektórych teorii, może ona pochodzić od łacińskiego słowa clangor (brzęk, hałas), odnoszącego się do dźwięków polowań prowadzonych w okolicznych lasach. Wedle innej wersji, termin pochodzi od etruskiego clante, którym nazywano zarówno etruskie rodziny zamieszkujące tamtejsze okolice, jak i wodę, w którą obfitowała cała kraina.

Najstarsze dokumenty znanego kupca Francesco Datini z Prato (1383-1410) wskazują, że jako pierwszy użył terminu Chianti do określenia specjalnego rodzaju wina produkowanego własnie na obszarze Chianti. Jednak przez kolejne stulecia używana była także inna nazwa vermilion oznaczająca wino florenckie.

W tym samym czasie na terenach wyznaczonych przez 3 toskańskie miejscowości: Radda, Gaiole, Castellina powstała Liga Chianti (wł. Lega del Chianti), która funkcjonowała do 1774 roku. Był to sojusz polityczno-wojskowy, powołany do obrony i administrowania terytorium Chianti w imieniu Republiki Florenckiej, który w 1924 roku przekształcił się w unię gospodarczą Consorzio del Vino Chianti, zrzeszającą 33 producentów wina Chianti.

Liga Chianti funkcjonowała pod znakiem czarnego koguta, którego historię świetnie opisuje fragment artykułu Sławomira Chrzczonowicza:

W historii tej wcale nie chodziło o wino. Wojna miedzy poszczególnymi miastami to codzienność włoskiego średniowiecza i renesansu. W tym przypadku chodziło o starcie miedzy rządzącymi we Florencji gwelfami – stronnikami papiestwa w konflikcie z Cesarstwem niemieckim, a gibelinami ze Sieny – zwolennikami cesarza Fryderyka II.
Zmęczeni wojną mieszkańcy obu miast uradzili, że o podziale spornych obszarów zadecyduje wyścig. Dwaj rycerze, jeden z Florencji, drugi ze Sieny, z porannym pianiem koguta mieli wyruszyć naprzeciw siebie, a miejsce ich spotkania miało stać się nową granicą. Kogut ze Sieny zapiał o wschodzie słońca, natomiast czarny kogut z Florencji, którego mieszkańcy głodzili przed zawodami, zapiał dużo wcześniej, domagając się jedzenia. W rezultacie jeździec z Florencji wyruszył znacznie wcześniej i spotkanie nastąpiło w siole Fonterutoli, 47 km drogi od Florencji, lecz tylko 20 km od Sieny. Trzy miejscowości leżące na obszarze, który przypadł Florencji: Castellina, Radda i Gaiole, zawiązały, dla obrony przez Sieną, Ligę Chianti, której godłem stał się właśnie gallo nero, czyli czarny kogut na żółtym tle.
chianti - greve

Kolejna wzmianka o Chianti pojawia się w 1716 roku, kiedy to suwerenny Książę Wielkiego Księstwa Toskanii, Kosma III Medyceusz w związku z pojawiającymi się na szlakach handlowych podróbkami win, wydał specjalny edykt pozwalający wytwarzać Chianti tylko i wyłącznie na obszarach Ligi Chianti. Działania Kosmy III Medyceusza przyczyniły się do umocnienia regionu, a także zmobilizowały lokalnych winiarzy do zwiększenia upraw przy jednoczesnym obniżeniu cła na sprzedawane wina. Dodatkowo określone zostały surowe kary za podrabianie i nielegalny handel winem.

Jednakże formalizacja apelacji Chianti jest już zasługą Barona Bettino Ricasoli, który nieustannie poszukiwał najsmaczniejszej mieszanki winogron, aż do momentu, gdy w 1870 roku znalazł idealne połączenie szczepów Sangiovese, Canaiolo, Trebbiano i Malvasia, która jest wykorzystywana do dziś.

Użycie białych winogron Canaiolo, Trebbiano i Malvasia miało na celu osłabienie tanin, które były efektem użycia dużej ilości szczepu Sangiovese o wysokim poziomie kwasowości. Dzięki temu zabiegowi, młode, cierpkie wino można było pić znacznie wcześniej.

Apelacja Chianti uzyskała status DOC w 1967 roku, natomiast awans do DOCG miał miejsce w 1984 roku.

Rodzaje Chianti

Z reguły zasady produkcji Chianti są do siebie zbliżone. Wszystkie wina Chianti muszą być wykonane z minimum 70% Sangiovese, pozostałe mniej niż 20% muszą stanowić czerwone winogrona (<15%  Cabernet Sauvignon i/lub Cabernet Franc i/lub Merlot) natomiast mniej niż 10% muszą stanowić białe winogrona (Trebbiano Toscano i/lub Canaiolo Bianco i/lub Malvasia del Chianti).

Główne różnice pojawiają się w czasie leżakowania, a także w lokalizacji produkcji konkretnej sub-apelacji Chianti.

Nazwa apelacji Czas leżakowania
Chianti 6 miesięcy
Chianti Colli Aretini 6 miesięcy
Chianti Colline Pisane 6 miesięcy
Chianti Colli Senesi 6 miesięcy
Chianti Montalbano 6 miesięcy
Chianti Montespertoli 9 miesięcy
Chianti Colli Fiorentini 12 miesięcy
Chianti Rufina 12 miesięcy
Chianti Classico 12 miesięcy
Chianti Superiore 12 miesięcy
Chianti Riserva 24 miesiące
Chianti Colli Aretini Riserva 24 miesiące
Chianti Colline Pisane Riserva 24 miesiące
Chianti Colli Senesi Riserva 24 miesiące
Chianti Montalbano Riserva 24 miesiące
Chianti Montespertoli Riserva 24 miesiące
Chianti Colli Fiorentini Riserva 24 miesiące
Chianti Rufina Riserva 24 miesiące
Chianti Classico Gran Selezione 30 miesięcy